15 . اعتبارى يا انتزاعى بودن حجيت اصول‌دانان در اينكه جعل حجيت براى اماره امرى اعتبارى يا انتزاعى است آراء گوناگونى بيان كرده‌اند كه بازگشت آن به اختلاف نظر دربارهء نحوهء جعل احكام وضعى ، مانند ملكيت ، است . يك امر در صورتى انتزاعى است كه اولا و بالذات جعل نشده باشد بلكه جعل آن بالعرض و المجاز باشد . طرفداران به انتزاعى بودن حجيت مىگويند : آنچه شارع واقعا جعل و اعتبار كرده ، وجوب عمل برطبق خبر واحد است ، آنگاه ما از اين وجوب ( كه حكمى تكليفى است ) حجيت خبر واحد را انتزاع مىكنيم . در واقع شارع تنها يك جعل دارد كه حقيقتا از آن وجوب عمل برطبق خبر واحد است . اين جعل ثانيا و بالعرض به حجيت خبر واحد نسبت داده مىشود . به نظر ما حجيت امرى اعتبارى است ، يعنى خودش اولا و بالذات مجعول شارع است ، زيرا حقيقت جعل همان ايجاد است و ايجاد گاهى تكوينى است و گاهى اعتبارى و تنزيلى . ايجاد و جعل اعتبارى « الف » آن است كه چيزى در ترتيب آثار به منزلهء الف قرار داده شود ، يعنى آثار الف برآن مترتب گردد . در مورد اماره نيز شارع اماره را از جهت طريقيت و رساندن به واقع ، به منزلهء قطع و در حكم قطع ، كه ذاتا طريق به واقع است ، قرار داده است و اين همان جعل اعتبارى است . و چون اعتبار اماره امرى ممكن و معقول است ، دليلى وجود ندارد كه آن را امرى انتزاعى بدانيم ، مگر آنكه مقصود آن باشد كه حجيت اماره ، مدلول التزامى ادله است نه مدلول مطابقى آن . البته بعيد است مراد اصول‌دانان از انتزاعى بودن حجيت اماره ، اين معنا باشد . علاوه بر آنكه دليلى به دست ما نرسيده است كه شارع در آن امر به اتباع اماره كرده باشد تا با دلالت التزامى بر حجيت آن اماره دلالت كند .